ફૂટપાથની વરસાદી કવિતા

લ્હાય લ્હાય ભીતરમાં લાગી તો હોય પણ ભીંજ્યાંનું સુખ કેમ લેવું ?
આ પેલ્લા વરસાદ પહેલાની ચિંતા કે ફૂટપાથે કોરા કેમ રેવું ?

કાગડો થઇ ગયેલી છત્રીઓ બધીયે ઝાડવે કરીને બેઠી માળો,
હું પેઢીઓની પેઢીઓ ગોત્યા કરું પણ ક્યાંય ઘરનો મળે નહિ તાળો,
લોક આખું ય બેઠું હોય એના ભરોસે ત્યાં એને ખમ્મા એ કેમ કરી કેવું ?
ફૂટપાથે કોરા કેમ રેવું ?

આ ટેસનની છાપરીથી ન ઝીંક ઝીલાય, બેડા ભરી ભરીને પડે છાંટા,
આમથી તેમ ટાંટિયા ઘસ્યા કરું તોય સાલા હુંફને ચડે નહિ આંટા,
ઝબકતી વીજળી ને ગડગડની ફડકે કોરું લૂગડું ય ક્યાંથી ચોરી લેવું ?
ફૂટપાથે કોરા કેમ રેવું ?

આમ આભમાં દરિયા ઉછળતા હોય ત્યાં આંખોમાં પાણી કોણ દેખે ?
હેલે ચડે લોક આખુયે એવું કે મોઢે ટાયરની છાલકો ફેંકે,
જાત સંકેરી ટૂંટિયું કર્યું, હવે આ ટૂંટિયાને ક્યાં ટુંપી દેવું ?
ફૂટપાથે કોરા કેમ રેવું ?

મેહુલ મકવાણા, ૧૭ જુલાઈ, નારોલ

कुछ हकीकते

मै कुछ हकीकते बयाँ करना चाहता हु !
हो सकता है की तुम जानते हो इसे लेकिन फिर भी,
मै आज भोंकना चाहता हु !

पूरब, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण ऐसा कुछ है ही नहीं !
असल में कोई दिशा ही नहीं है !
सूरज न तो पूरब से निकलता है और ना ही पश्चिम में अस्त होता है !
क्यूंकि सूरज कही है ही नहीं !
जिसे हम सूरज कहते है वो असल में स्टोक मार्केट के सांड की आँखों से रोजाना निकलता एक आग का गोला है !
जोकि, पार्लमेंट के चक्कर काटता रहता है !
उसीके चक्कर के क्रम से बनते है दिन-रात !
असल में कोई दिन-रात है ही नहीं !

तुम और तुम्हारी सारी पुश्ते जिस गाँव में पैदा हुई है
असल में वो गाँव तुम्हारा है ही नहीं !
न तो वो नदी तुम्हारी है जिसमे तुम नहाते नहाते सुसु किया करते थे !
यूँ समझ लो की गाँव नाम की कोई जगह कही है ही नहीं !
मेरा गाँव-मेरा देश एक छलावा है !
दरअसल तुम जहाँ बसे हो वो एक कालोनी है जिसका मालिक कोई और है !
तुम्हे शायद पता न हो लेकिन हजारो साल पहले प्राचीन भाषा में लिखे दस्तावेज है मालिक के पास !
जोकि इन दिनों अंग्रेजी में ट्रांसलेट हो रहे है !

तुम बेवकूफ रात को दूर आसमान में चाँद को देखते हुए सपने बुनते हो
जबकि न तो वो चाँद तुम्हारा है न ही बुने हुए सपने तुम्हारे है !
असल में तुम कुछ देख ही नहीं सकते क्यूंकि तुम्हारे पास नजर है ही नहीं !
तुम जिसे आँख कहते हो वो असलियत में एक सेन्सर है
जिसकी लगाम धरती पर रहनेवाले चंद चांदो के हाथ में है !
वो तुम्हे सपने दिखाते है !
वो तुम्हारे सपने तोड़ते है !
आंसू बहाकर तुम्हे दिलासा भी देते है !
और वक़त वक़त पर तुम्हारा सेन्सर नोंचते रहते है !

और एक आखरी सच !
यह दुनिया एक बड़ा सा कारखाना है
और तुम हो एक पैदाइशी मशीन !
तुम महज एक जरिया हो दिल्ही के लोकतंत्र का,
कोई ब्रिटिश हुकूमत का ,
या फिर कोई टाटा-बिरला-अम्बानी-अदानी की दौलत का !
तुम जिसे जीवन कहते हो वो दरअसल तुम्हारे काम करने की एक लम्बी शिफ्ट है !
हो सकता है की तुम यह सब जानते हो शायद लेकिन फिर भी,
आज मै यूँही भोकना चाहता हु !
मै कुछ हकीकते बयाँ करना चाहता हु !

- मेहुल मकवाना, १९ जून, अहमदाबाद

કૈક લોક દાટે હજુ , કૈક હજુ બાળે છે

અમથો આંખોને પસવારે છે.

દીવડો ક્યાં કશુંય અજવાળે છે.

ભૂલી પડેલી અંતરિયાળ તરસ,

ડામરની સડકે વીરડો ગાળે છે.

નક્કી એની મોટી મજા મરી હશે,

નાની નાની વાતમાં એ કંટાળે છે.

મળે મધરાતે રોજ માણેકચોકમાં,

જાણું છુ કે ઈશ્વર ક્યાં સોડ તાણે છે.

પ્રેમ નહિ વહેવાર ટકે છે એ રીતે,

બેઉ જયારે કોઈ એક વાત ટાળે છે.

મીઠપ સહાનુભૂતિની સહુને ભાવે,

સૌ ઉઝરડા ઘાવ ગણી પંપાળે છે.

ઠેબે ચડે રોજ લાશ અહીં કબીરની,

કૈક લોક દાટે હજુ , કૈક હજુ બાળે છે.

- મેહુલ મકવાણા, ૧૩ /૧૨ / ૨૦૧૧ , અમદાવાદ

એ પોતે પથરાઈ ગઈ પાથરણામાં

ટેરવાઓ ફસડાઈ પડ્યા આંગણામાં,

ટકોરો કેમ દઉં હવે હું ધારણામાં ?

હીંચે ઘોડિયું દઈ હાલરડા કાલા ઘેલા,

એ બાળક જે કાલ હતું પારણામાં.

અર્થ ભારનો આજ એ સમજાય મને,

માં જે લઇ લેતી'તી ઓવારણામાં.

હોય છે આશ કોઈ જે તરી જાય કાંઠે,

બાકી બળ જરી હોતું નથી તરણામાં.

ખોટ એની પૂરવા દોટ મૂકે સાગર ભણી,

ઇચ્છાઓ જે રહી ગઈ'તી ઝરણામાં.

સુરજ બોણીનો ઉગ્યો નહિ ત્યાં રાત પડી,

એ પોતે પથરાઈ ગઈ પાથરણામાં.

અંતરના ભમ્મરકુવે ઘડયા હશે કો મનસુબા,

મોટી ભૂલો આમ થાય નહિ અજાણતામાં.

- મેહુલ મકવાણા, અમદાવાદ, ૧૬ / ૦૧ / ૨૦૧૨

ક કવિતાનો ક...ગ ગરવનો ગ

કાઈ કેટ
આપણે નીંદરમાં હોયી
ને રાતે ગૂપચૂપ આવીને,
આપણી જાણ બહાર,
મીન્દ્ડું દૂધ પી ગયું હોય
ને છેક સવારે એની ખબર પડેને

અદ્દલ ઈમ જ..
કાં પછી,
બજારમાં હટાણું કરવા ગિયા હોઈયેને
રુવાડુંએ ના ફરકે ઈમ કોક પાકીટ મારી જાય

ને ગજવામાં નાખેલો હાથ ક્યાંક ખોટે ઠેકાણે ભટકાય
છેક તઈ આપણને ખબર પડે કે હારું પાકીટ તો ગીયું,

એવી હાથચાલાકીથી.
આજકાલ કેટલાક માણહ કવિ થઇ જાય સે......
જેમણે આખી જિંદગી

કાવડિયાનો જ ક ઘૂંટ્યો હોય
એવા સાવ અજાણ્યા લોક,
કાવડિયાના ક ના જોરે

કે "વહીવટ"ના વ ના જોરે
કે એમની રૂડીરૂપાળી અટકના "અ" ના જોરે
કે પછી કોક મહંતના "મ" ના જોરે
રાતોરાત મ્યુંન્સીપલટી એ ખોદી કાઢેલા ખાડા જેમ

માણહ નીકળે છે કવિ થઇને,
ને સાહિત્યના "સ"ની સભાઓમાં કરવા માંડે છે કવિતાની માં-બેન / ભાઈ-બાપ.
બોલો
ક કવિતાનો ક
ખ ખસીકરણનો ખ
ગ ગરવનો ગ
ગ ગુજરાતનો ગ
ગ ..
ઘ ઘંટનો ઘ
..........વગેરે વગેરે.

- મેહુલ મકવાણા , ૧૯ / ૦૧ / ૨૦૧૨ , અમદાવાદ

लाल किला - ध रेड फोर्ट

लाल किला मुझे अच्छा नहीं लगता,
या यु समझो की मुझे लगभग कोई भी किला अच्छा नहीं लगता !
क्यूंकि आख़िरकार हर एक किले की बनावट तो होती है लाल ही !
मै जब भी किसी किले के पास जाता हु !
तब एक अजीब सी ख़ामोशी..
एक अनचाही पीड़ा घेर लेती है !
न जाने कितनी बेशर्म ऐयाशियों
और कितने बेरहम हुकुमो से बना,
किला शब्द ही बड़ा कमीना लगता है मुझे !
एक तरफ किले से जुडी होती है चंद लोगो की किलकारिया,
वही दूजी तरफ किले से बनती है सेंकडो किल..
फिर एक एक करके उसकी हर एक किल,
चुभती जाती है जेहन में !
रंगीन दीवारों मे दबी,
किले की नींव में चुनी हुई ,
अपनी पुरखो की हड्डिया दिखने लगती है साफ़ साफ़ !
नींव से आँख ऊपर उठते ही गुम्बज्ज उडाता है मेरी खिल्ली,
फिर से अचानक में खुद को किसी तोप के मुंह से बंधा पाता हु !
चाहे दिल्ही का हो या अहमदाबाद का कोई भी किला मुझे अच्छा नहीं लगता !
जानता हु की अब वो राजा-महाराजाओ का जमाना नहीं है,
लेकिन फिर भी किसी भी किले का कंकड़ गिरा नहीं है !
और इसीलिए...
.....मुझे लाल किला अच्छा नहीं लगता !
सख्त नफरत है मुझे हर एक किले से !

- मेहुल मकवाना, २३ मार्च, २०१२, अहमदाबाद

રમલી ગાંડી અને ઝાડું અને ..?

કાચી નીંદરે જાગી રમલીએ ડાબા હાથમાં ઝાડુ લીધું,

આંખ ચોળતો ઉગ્યો સુરજ ને કુકડાએ ડોકું ઊંચું કીધું,

ખાટલા હેઠથી નાસી કુતરાએ ઝટ ખોલી નાખી શેરી,

કર્યો કોગળો સૂરજનો, મનમાં ભાંડીને ગાળ પેલ્લી.

એક ખાટલો, બે પોલકા ને વેઢે ગણાય એટલા જ ઠામ,

ગામમાં રમલીનો વાસ ખરો પણ એ ગણાય નહિ ગામ.

એનું ઝાડું એટલે કાથીજડિત બે ચાર ખખડતી સળીઓ,

રમલીના ધીમા શ્વાસ જેમ એ ય ગણે આખરની ઘડીઓ

આમ તો ઝાડું સાધન અમથું પણ એવું રમલી ના માને,

એને કરે દીવો, લે બલાઓ ને બાંધે રાખડી બળેવ ટાણે.

લેણદેણ બેઉની એવી કે એક સાંધવામાં એકોતેર તૂટે,

વસ્તુ માણસ એમ નોખા પાડો તો કશુય ના કોઈમાં ખૂટે.

ડીલ પર ઢસરડા, મનમાં મૂંઝારા ને બેઉના મોઢે ડાચો,

રમલી ને ઝાડું રમવા ચાલ્યા ફરી જાતનો આંધળોપાટો.

ગામ આખુંય વાળે રમલી ને પંડ્છાયો પોતાનો એ ટાળે,

એમ છાતીએ ચાંપી રાખે ઝાડું જાણે માં બાળકને પંપાળે.

ગામ વાળતા વાળતા આવ્યું ફરીથી એ જ ફળિયું પાછુ,

આજ જોઈ ધૂળમાં લાલ ઇટાળો આંખે કાળું મોતી બાઝ્યું.

એક ઘડીક માટે રમલી અને ઝાડું ગ્યા ભૂતકાળમાં સરી

ત્યાં તો ઝટ વાળ માદરચોદ એવી ગાળ ક્યાંકથી પડી.

રમલીની પહેલા ઝાડું જાગ્યું, એની આંગળીઓ હલાવી,

તરત માર્યો રમલીએ લસરકો બાઝેલા ડૂમાને દબાવી.

ઝટકો ભારે પડ્યો ડૂમાનો, ઝાડું ત્યાં જ થઇ ગયું માટી,

ગામ વચાળે આજ કૂટે રમલી ભીખલાના નામે છાતી.

આ ઝાડું હતું ભઈ ભીખલાની છેલ્લી બચેલી એક નિશાની,

કેમ કરાશે બળેવ હવે ? ક્યાંથી વીર પસલી ભરવાની ?

જ્યાં એક દી' ભીખલાનું ધડ પડ્યુંતું આજે ત્યા જ ઝાડું મર્યું

જેવું સહુને ફળે છે એવું જીવતર રમલીને કદીય નવ ફળ્યું.

રમલી રોવે આજ ભઈ ભીખલાને નઈ એ ઝાડુનો આઘાત,

એકદા તલવાર ધારે ટકરાઇ 'તી ભીખલાની નીચી જાત.

કહે છે કે એનું ધડ મળ્યુંતું ખાલી ક્યાંય મળ્યું નોતું શિર,

નેનકી રમલી જુવે નઈ એટલે કોકે એને ઓઢાડ્યુંતું ચિર,

થઇ ગઈ પુતળું રમલી ત્યાં, ઝાડુની સળીઓ લીધી ખોળે,

ન્યાયના નામ પર રમલી ફક્ત ભઈ ભીખલાનું માથું ખોળે.

કેટલા ધડ, માથા કેટલા ? એવો અહીં કોણે રાખ્યો હિસાબ ?

ગામ સમજ્યું કે થઇ ગાંડી રમલી કાં લાગ્યો એને શાપ.

રમલી ગાંડી રમલી ગાંડી કહી પાછળ પડ્યું આખું ગામ

રમલી બોલે ફક્ત ત્રણ અક્ષર: ઝાડું, જાત ને ભઈનું નામ.

- મેહુલ મકવાણા, ૨ / ૧૨ / ૨૦૧૧ , અમદાવાદ