મમ્મીનો રૂમ

તમારી પાસે કોઈ ઈલમ છે સાહેબ ?

કોઈ મંત્ર, તંત્ર, તાવિજ કે માદળિયુ કંઈપણ ચાલશે

હું ખાલી ઈચ્છુ છું કે 

ઓફિસ જવા નીકળી જાઉ પછી મમ્મીના રૂમમાં થોડી અવરજવર હોય 

જરાક અમથો અવાજ હોય 

હું ઈચ્છું છું કે એને દીવાલોમાં દેખાય મનગમતા ચહેરાઓ 

પોપડામાંથી નીકળી આવે આખેઆખા માણસ

ને ભણ્યા કરે એને હોંકારો.

ખાલી હમ્મ... હા એટલુંય ચાલે.

એને અવાજની ટેવ પડેલી છે 

ના ના 

મૂળ તો ટેવ અવાજ સાંભળવાની જ હતી 

કારખાનાના મશીનના અવાજ

ફરશ પર સાવરણાના ઘસાવાનો અવાજ 

મુકાદમની બૂમોનો અવાજ 

ટેવ હતી એને ભાતભાતના અવાજ સાંભળવાની 

મામલો ખાલી ખપ મુજબ ટેવાઈ ગયેલા 

ફફરજવશ કાનનો હતો 

પણ સાલો લોચો પડ્યો છે સાહેબ 

કાન સાલા રીટાયર થયા છે ને 

છેક આટલા વર્ષે થઇ છે જીવનમાં મોઢાની ભરતી

પણ એની આસપાસ એકેય કાન નથી હોતા

જે એની કોઈ જ અર્થ વગરની 

રિપીટ થયા કરતી વાતોને અડે 

દઈ દે હોંકારો અમથો અમથો.

મારે ઓફીસ જવાનું મોડું થાય છે સાહેબ 

અદ્દલ એમ જ જેમ એને કારખાને જવાનું થતુંતું

ઓફીસ જવું જ પડે એમ છે સાહેબ 

અદ્દલ એમ જ જેમ એને જવું જ પડતુંતું રોજ કામે

પણ કોઈ ઇલમ હોય તો ચોકકસ કેજો મને 

હું માનતો નથી જરીક પણ... 

કોઈ મંત્ર, તંત્ર, તાવિજ, માદળિયું પણ ચાલશે

એ કેતી નથી કદીયે કશુય પણ મને ખબર છે એની 

એને ખાલી એક હોંકારો જોઈએ છે 

ને મને મારી'ય ખબર છે 

મને જોઈએ છે ખાલી હાશકારો

કઈ ઇલમ હોય તો કેજો પ્લીઝ !

- મેહુલ મંગુબહેન, 9 ઓક્ટોબર 2014

વિસ્ફોટ અને શાંતિ

એણે મુઠ્ઠી ખોલી તો 

હથેળીમાં દેખાયું મને આભ 

ફટાક દઈને મૂકી દીધી મેં આંગળી 

પોપચાની જેમ બીડાઈ ગઈ મુઠ્ઠી

ચાલવા માંડ્યા અમે ધસમસ 

માથાના વાળ થઇ ગયા પતંગિયા 

તળિયા જાણે દરિયો 

હવામાંથી હવા બાદ થઇ ગઈ 

ને રહી ગઈ ફક્ત ખુશબો 

બધુય તરબતર 

એટલું તરબતર કે 

લોહીના બદલે સુગંધ વહેતી હોય જાણે અંદર 

જરી પણ અવાજ ન થાય એમ ચુપચાપ માંડ્યું હોય પગલું 

તોય ચારેકોર ધબ્બ સંભળાય એવું 

એક વિસ્ફોટ... સાવ સહજ 

એક શાંતિ...સાવ સહજ 

બે વિસ્ફોટ... સહજ સહજ 

બે શાંતિ... સાવ જ સહજ 

વિસ્ફોટ વિસ્ફોટ 

શાંતિ શાંતિ 

વિસ્ફોટ વિસ્ફોટ વિસ્ફોટ

શાંતિ શાંતિ શાંતિ

વૃક્ષો કહ્યા વગર શ્વાસ દીધા કરેને એવું સહજ બધુયે 

વિસ્ફોટ કે શાંતિ ? 

ના ના !

વિસ્ફોટ અને શાંતિ ? 

હા કદાચ હા 

કે શાંતિ અને વિસ્ફોટ ? 

હા 

હા 

હા 

હા એ જ

કકાં પછી એવું કશુક

એણે હળવેકથી ફરી ખોલી મુઠ્ઠી

મેં સહજતાથી આખુ આભ પેરી લીધું આંગળીમાં.

- મેહુલ મંગુબહેન, 14 સપ્ટેમ્બર 2014, અમદાવાદ 

કાળીયાનું સપનું

એક રાતે કાળીયા'ન સપનું આયુ 

ન કાળીયો નાઠો 

ગોદડી હોત ઉડવા માડ્યો

હેઠે આખી વસ્તી દેખાય ને કાળીયો જાય ઉડ્યો ઉપર છેક ઉપર 

રોજ રાતે ઘર્રર્ર્ર્ર લઈને ઉડતું વિમાન યાદ આયુ  

હેઠે દેખાતી વસ્તી જોઈ'ન !

સપનામાં એક કોળિયો ન એની પાછળ કાળીયો.

હૂતો'તો તાણ રગો તૂટતી'તી ન હારું સપનામાં તો ચેવું 

પગ ન જાણે રોકેટની પાંખો આઈ  

આગળ કોળિયો ને પાછળ કાળીયો 

હાથ લાંબો કરી પકડવા મથે પણ 

કોળિયો તો એકથી બીજા ન બીજાથી તીજા ઘરે ફર્યા કરે.

આડો દન હોત તો કાળીયો'ય થાકીન બેહી જાત હેઠો 

પણ હાહરાન ખબર પડી જઈ ક આતો સપનું સ 

મજા આવવા માડી 

કાનમાં વાગવા માડ્યા પિચ્ચરના ગીતો 

હવારમાં ગલ્લે વાગતા હોય સ એવા. 

દોડીદોડી'ન કાળીયો થાક્યો, ઉભો રયો જરાક 

તો કોળિયો ય ગેલ્સપ્પો ઉભો રહી જ્યો. 

હાથમાં બિસ્કીટનું પડીકું હોય ન કુતરું નખ જેટલું જરીક જરીક ખહ'અ ન 

એમ ખહવા માડ્યો કાળીયો કોળિયા ભણી 

જીભ એક વારકી બાર કાઢી'ન પાછી મઈ નાખી પલળેલી 

એન'અ  એમ ક હમણાં મન'અ બુચ્ચ કઈન બોલાવશે 

પણ કોળિયો ઘોડીનો ઉભો રઈ જ્યો એક ઘર આગર.

હવ તો તાવ આઈ જ્યો હોય ન એવું થ્યુ.

નખ નખ જેટલું આગળ વધતો કાળીયો થાંભલો થઇ જ્યો 

ઘડીક વાર કોળિયો ભૂલી ન તાકી જ રહ્યો ઘર હામુ

ગમ ન પડી ન માથું ખંજવાળ્યું તો મૈથી જુ નેકરી કાળી મેંશ

હજુ તો જુ ન નખમાં દબાવઅ એ પેલા કોળિયો ઘુસી જ્યો ઘર મ

કાળીયો તો જોતો જ રહી જ્યો...

માથું જોરથી ખંજવાળ્યું તો જુયોનો ઢગલો થઇ જ્યો કમાડ આગળ 

હાહરું ઘર ચાક જોયેલું સ પણ યાદ ચમ નહિ આવતું ?

ઢગલો થઇ હેઠ પડેલી જુયો પાછી માથે ચડવા માડી 

ન તોય કાળીયો તો બાઘો થઇન જોઈ જ રયો ઘર હામે

શી ખબર ચેટલો વખત જ્યો 

કોક કલાકાર ચિત્ર હામે જોઈ રે ન એમ 

મઈ ઘુસી જયેલા કોળિયાને ભૂલી  

કાળીયાએ ઘૂર્યા કર્યું ઘર હામે 

"બાર શું ઠોયાની જેમ ઉભા સો મૈ આવો ન" અવાજ આયો

ન કાળિયાને ગનાન લાદ્યું .... "આતો રમ્લી..." 

" એની માન'અ.... આતો મારું જ ઘર સ લ્યા!

હારું સપના મ સપનું સ ક, કોકે માતા મેલી હશે?" 

કાળીયાન કઈ કરતા કઈ હમજ્યુ જ નઈ

મઈ જઈ ન ધારી ધારી જ જોવા માડ્યો એનું પોતાનું ઘર

કમાડ કાઢી નાખ્યું આખું પેલ્લા

ડામચિયો ફેંદી નાખ્યો 

નળિયા ખસેડ્યા

ખોતરી ભીતો 

વેરણછેરણ કરી નાખ્યુ આખુય ઘર 

છાબડીમાં બળી'ન કાળી થયેલી રોટલાની હુક્કી પતરી મળી 

ધારી ધારી ન જોઈ ન પાછો યાદ આયો કોળિયો 

અહી જ ઘુસ્યો તો ... ચાં જ્યો માદરબખત ? 

આ બૂમ મારી'ન રમ્લી ચાં નાહી જઈ ? 

બેય કાન'ન ભેગા કરી દેવાના હોય એમ 

કચકચાવીન હાથ દાબી'ન ઉભો રહી જ્યો ઘર વચાળે 

ડામચિયાના ચાર ગોદડા ઉડીન ચોંટ્યા એન'અ 

ભીતો ઓગળવા માડી ન મૈથી નેક્ર્યું જુયોનું લશ્કર

એક દો તીન ચાર કરી'ન હેંડવા માડ્યું બા'ર  

ઉંબરાએ આળસ ખાધી'ન કમાડ થઇ જ્યું રસ્તો 

નળિયા પડ્યા બધા માથે 

બધુય થવા માંડ્યું ઝાંખું

પીધેલું પાણી એની મેળે મુતર થઇ જાય ન એમ 

ખાધેલું એની મેળે ગુ થઇ જાય ન એમ 

કાળીયાની જાણ બાર બધુય થઇ જ્યું હતું એવું

ખાલી એક ગોદડી રઈ 

ન ગોદડીમાં એનું ડિલ 

આકાશમાંથી તારો ખર'ન

એમ કાળીયો ભફફ દઇન સડસડાટ ગોદડી હોત પડ્યો હેઠો

બે ચાર ધાબેથી હાથ લાંબા થયા 

આંગળીઓ ઉઠી પાંચ-છો 

ને કોકે માગી લીધા વરદાન તારો ખર્યાની વેળે 

ઘડીક થઇ ન રાત ખરી પડી 

રોજની જેમ.

રોજ પડ સ એમ પાસી પડી જઈ હવાર

કશુ ખર્યાનું કોઈ નીશાન ના રયુ

હશે, સપનું જોવામાંથી ય છૂટ્યો કાળીયો !

- મેહુલ મંગુબહેન, 13 સપ્ટેમ્બર 2014

बन जाओ जुगनू लगाओ पहरा

बन जाओ जुगनू लगाओ पहरा, 

सूरज के घर न घुस पाए अँधेरा!

जो वकत झाड़िओ में छिप रहा है, 

घसीट ले आओ उसे आँगन में 

जो ज़ज़्बा दिल में दुःख रहा है, 

निकाल फेंको खुद के जहन से,

बहा दो पानी है जो आँखों में ठहरा 

बन जाओ जुगनू लगाओ पहरा, 

सूरज के घर न घुस पाए अँधेरा!

निचोड़कर पलके छत पे सुखाओ,

फटे गले से वो गीत गुनगुनाओ

कुरेदो अंगूठे से जमीन ऐसी की, 

झरना पाताल से कोई ढूंढ लाओ

करके सवारी उस झरने पर तुम

सारे दरियाओ को ठोकर लगाओ

उस पार से ले आओ अपना सवेरा 

बन जाओ जुगनू लगाओ पहरा, 

सूरज के घर न घुस पाए अँधेरा!

- मेहुल मंगुबहन, ५ सितम्बर २०१४, अहमदाबाद 

ટાંગા ભાગી જશે

આંગળી ચીંધીશ તો ટાંગાં ભાંગી જશે, 

લખીશ, બોલીશ તો ટાંગાં ભાંગી જશે. 

તું શું જાણે લ્યા ઈતિહાસ ને સંસ્કૃતિ ?

ચું કે ચાં કરીશ તો ટાંગાં ભાંગી જશે.

કટકે કટકે કાપશે તને જ તારી સામે,

ને સહેજે રડીશ તો ટાંગાં ભાંગી જશે.

ગૌરવની ચોટલી વાળી જીવ સાલા,

મુંવાળો તોડીશ તો ટાંગાં ભાંગી જશે.

તું કેવળ અશ્વમેધનો અશ્વ છે અહીં તો,

જરીકે હણહણીશ તો ટાંગાં ભાંગી જશે.

અંધારું તસુભાર ખસ્યું તો ખેર નથી,

હવે દીવો કરીશ તો ટાંગાં ભાંગી જશે.  

મેહુલ મંગુબહેન, 21 ઓગસ્ટ 2014

कुछ लोग

कुछ लोग वक़त के मारे थे कुछ को लोगो ने मार दिया !

खंजर तो बस एक ही था पर सब ने नजर से वार किया !

एक खोली में आठ जान और छत जेसे की टुटा छाता,

फिर भी सबने हँसते हँसते बारिश से कितना प्यार किया !

सच कहू, जब तूफान आया में इक सपने में खोया था,

पता नहीं इस कश्ती ने कैसे इतना दरिया पार किया!

- मेहुल मंगुबहन, अहमदाबाद, ९ अगस्त २०१० 

नदी से नल की और

दूर किसी पहाड़ से निकली हुई 

खेलती झूमती गुनगुनाती नदी 

सेंकडो गाँवों को पार करते  

किसी बाँध से प्लांट 

फिर प्लांट से पाइप 

और फिर पाइप से 

शहर के मेरे इस घर के नल में 

आकर बहती है तब 

सचमुच बड़ा अच्छा लगता है !

मानो नल से पानी नहीं खुशिया बहती हो 

तपाक से प्यास बुझाता हु में अपनी 

उस अनजान नदी का पानी घुल जाता है मुझ में 

एक संतृप्त आनंद में खो जाता हु में 

फिर ख्याल आता है जेहन में 

जिसका पानी इतना मीठा है 

वो नदी भी यकीकन सुन्दर होगी !

कितने खुशनसीब होंगे वो लोग 

जो उसकी गोदी में रहते होंगे,

गाते होंगे, खेलते होंगे, नाचते होंगे !

इस जल की तरह शुभ्र पारदर्शी 

मीठे मधुर सरल होंगे वो लोग यकीकन !

यह प्यास तृप्त होने का आनंद है,

या अधिक मिठास की लालसा ?

पता नहीं पर 

यह सोचने से पहले ही में घूस जाता हु नल में 

फिर तो नल से प्लांट 

प्लांट से बाँध 

बाँध से नदी की और बहता हु !

बहता जाता हु … बहता जाता हु !

जैसे जैसे आगे जाता हु लोग मुझे घूरते नज़र आते है 

सोचता हु क्या में उनसे इतना अलग हु ?

पर यह सब तो मेरे जैसे ही है ! तो ?

क्यों बार बार वो देख रहे मेरी और इस तरह ?

मेरे नल को मीठा जल देनेवाली 

इस नदी की गोदी में पले-बड़े लोग 

इक नज़र मेरी तरह हँसते भी नहीं है, क्यूँ ?

चहरे इतने मायूस क्यों दीखते है इनके ?

हो सकता है इस नदी के जल का नशा हो कोई,

पता नहीं, में बस में बहता जाता हु नल से नदी तक 

सोचता जाता हूँ  …और

किसी रिक्त स्थान जैसे लोग भी 

गुजरते रहते है आँखों के सामने से खामोश ! 

अरे कुछ तो बोलो 

बेजुबान हो क्या ?

मुझको ही नहीं, मेरे बड़े शहर को 

शहद सा मीठा जल देनेवाली 

अपनी इस नदी के बारे में कुछ तो बताओ मुझे !

अरे अपने बारे में ही कुछ, 

कोई जवाब नहीं दे रहा 

नल से नदी की और के सफर में 

दोनों छौर सिर्फ सन्नाटे घेरते जाते है मुझे !

ऐसा लगता है जैसे किसी ख़ामोशी ने बाँध लिए है मुझे

कुछ बच्चे किनारे झाड़िओ छुपे है 

कुछ बूढ़े पत्थर पर बैठ मछलिओं को ऐसे ताक रहे है 

मानो आँखों से ही शिकार कर लेंगे उसका !

पर अजीब है , ऐसा कुछ नहीं करते वह !

अरे आओ, शिकार करो मछली का 

इसी मीठी नदी की मछली भी बेहद मीठी होगी

चिल्लाता हु में …

शायद वो नहीं सुनते है आवाझ मेरी 

या फिर उनको यकीं नहीं है किसी आवाझ पर भी !

इसी मीठी नदी के तट पर लोग 

कितने कड़वे कड़वे है, सोचता हु में !

फिर चिल्लाता हु में 

अरे कुछ तो बोलो 

कोई तो बोलो 

कितनी दूर से आया हु मै 

तुमको और तुम्हारी इस नदी को मिलने !

चीख पड़ता हु मै 

नदी को दोनों तटों पर छाये 

गहरे सन्नाटे को चीरती चीख़ गूँज बन  

लौट कर टकराती है मुझको ही 

आँख शायद अब रोने को है 

तभी, दबी दबी सी आवाझे आती है गुमनाम 

तुम जिसे नदी कहते हो वह घर था हमारा  

जिसे तुम बाँध कहते हो वहां झूमते थे कभी  

हमारे खेत, परिंदे, जानवर, बच्चे - सब कुछ !

एक धक्का सा लगता है मुझे 

सुनकर न जाने क्यों डर जाता हूँ मै !

वापस मुड़ता हु 

नदी से बाँध 

बाँध से प्लांट 

प्लांट से नल की और !

रास्ते भर मुड़मुड़कर पीछे देखता हु 

कंही वो लोग आ तो नहीं रहे पीछे  

नदी से नल की और !

- मेहुल मंगुबहन, १७ जून २०१४, अहमदाबाद